In een arbeidsmarkt die razendsnel verandert onder invloed van digitalisering, de groene transitie en demografische verschuivingen, is levenslang leren geen luxe maar een absolute noodzaak.
Vanaf september 2025 ondergaat het Vlaams opleidingsverlof (VOV) ingrijpende wijzigingen. Werknemers die minder dan 80 procent werken of gemiddeld minder dan 28 uur per week presteren, zullen hun recht op opleidingsverlof verliezen. Bovendien daalt het terugbetalingsbedrag voor werkgevers van 21,30 euro naar 14,91 euro per uur. Hoewel deze aanpassingen gedeeltelijk bedoeld zijn om de kwaliteit van opleidingen te bewaken en misbruik tegen te gaan, werpen ze ook fundamentele vragen op over de inclusiviteit van het opleidingsbeleid.
De nood aan bij- en omscholing neemt nochtans toe, en wie zich niet blijft ontwikkelen, dreigt de aansluiting te verliezen. Toch toont onderzoek al jarenlang een hardnekkig Mattheuseffect in de opleidingsdeelname: wie al sterk staat op de arbeidsmarkt — hooggeschoold, jong, voltijds werkend — neemt vaker deel aan opleidingen. Net diegenen die het meeste baat hebben bij bijscholing — kortgeschoolden, 55-plussers, mensen met een migratieachtergrond — ervaren de grootste drempels. De nieuwe VOV-regeling dreigt dit patroon onbedoeld te versterken.
Volgens cijfers van de SERV uit 2023 werkt 39 procent van de werknemers deeltijds. Binnen deze groep bevinden zich veel vrouwen, alleenstaande ouders, oudere werknemers en mensen die in een overgangsfase tussen jobs zitten. Juist zij hebben het meeste te winnen bij vorming. Wanneer deze groep uitgesloten wordt van het recht op opleidingsverlof, groeit het risico op toenemende ongelijkheid op de arbeidsmarkt.
De impact van deze hervorming is ook voelbaar voor werkgevers, in het bijzonder voor kmo’s. In sectoren waar de marges beperkt zijn en het al een uitdaging is om opleiding te organiseren, kan de daling van de terugbetaling het verschil maken tussen wel of niet investeren in medewerkers.
Daarom roepen wij beleidsmakers op tot een hernieuwde dialoog over levenslang leren in Vlaanderen. In plaats van een louter technische bijsturing, is er nood aan een duidelijke en toekomstgerichte visie, gebaseerd op vier fundamentele principes. Ten eerste moet inclusiviteit gegarandeerd worden: behoud het recht op opleidingsverlof voor minstens halftijdse werknemers, zeker in sectoren met knelpuntberoepen of digitale transities. Ten tweede is doelmatigheid essentieel: differentieer het terugbetalingsbedrag op basis van de grootte van de onderneming of het type opleiding, bijvoorbeeld wanneer het gaat om opleidingen met aantoonbaar economisch effect, zoals in het kader van duurzaamheid of knelpuntberoepen. Ten derde is er nood aan coördinatie: een structureel beleid voor levenslang leren moet in cocreatie met het werkveld, het hoger onderwijs en de sociale partners tot stand komen. Ten slotte moeten we levenslang leren niet enkel zien als een economische hefboom, maar ook als een instrument voor professionele emancipatie, individuele groei en duurzame loopbanen.
Als samenleving investeren we vandaag het best in de veerkracht van morgen. Laten we daarom bouwen aan een inclusief en stimulerend beleid rond levenslang leren, dat kansen biedt aan wie ze het meest nodig heeft. Levenslang leren verdient niet enkel bescherming, maar ook actieve ondersteuning.
